حسن ابراهيم حسن ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
603
تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى )
وزارت عباسيان دولت عباسيان بكمك پارسيان پا گرفته بود و بدوران اول عباسى وزيران بيشتر از ايشان بودند چون برمكيان و خاندان سهل . از پس ايشان نيز خاندان فرات و بنى جراح كه على بن عيسى وزير مقتدر و عبد الرحمن بن عيسى وزير راضى از ايشان بودند شهره شدند . بدوران دوم عباسى از ضعف خلافت قوت وزيران بيفزود و رقابت بر وزارت بيشتر شد و دسيسه و رشوه براى وصول بدينمقام رواج گرفت متوكل ( 232 - 247 ) كه چون ديگر خليفگان در كار دولت از وزيران كمك ميگرفت و محمد بن عبد الملك زيات را وزير كرد و وى چنان كه مؤلف الفخرى گويد : " بخرد و فهم و هوش و دبيرى و شعر و ادب و آشنائى برسوم رياست و آداب ملوك بدوران خويش همتا نداشت ولى مغرور و خودپسند و خشن بود و مردمدارى نداشت و از پس چندى وزارت بفرمان متوكل كشته شد . " گوئى ابن زيات ميخواست يكى از فرزندان واثق وليعهد باشد و با انتخاب متوكل موافق نبود و متوكل كينه او را بدل داشت . گويند بدستور ابن زيات تنورى از آهن ساخته بودند و در آن ميخها نهاده بودند تا هر كه را خواهد در آن شكنجه كند و نخست وى را در آن نهادند و گفتند آنچه را براى مردم فراهم كرده بودى تحمل كن . از جمله وزيران متوكل عبد الله يحيى بود كه به عفت و جوانمردى شهره بود . بدوران منتصر وزيران اعتبارى نيافتند كه مدتش كوتاه بود و همه كارها بدست تركان بود و چون مستعين بيامد احمد بن خطيب وزير منتصر را وزارت داد اما بيش از دو ماه نبود آنگاه ابو صالح يزداد وزير شد . وى معروفتر دبير عصر خويش بود و در اداره امور قدرتى داشت دارائى دولت را بضبط آورد و بر اميران سخت گرفت كه وى را تهديد بكشتن كردند كه فرارى شد و مستعين پس از او وزير نگرفت دبيرانى ميگرفت كه كار وزيران ميكردند